Hoa sen từ lâu đã gắn bó với đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt Nam, đồng thời là cây trồng có nhiều tiềm năng phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa và tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Trong những năm gần đây, việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và sơ chế đang mở ra cơ hội nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị của cây sen.

Thực hiện Hợp đồng giữa Hợp tác xã Nông nghiệp Vũ Đoàn và Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh, thuộc dự án “Xây dựng mô hình trồng sen lấy củ năng suất cao và hoàn thiện quy trình tinh chế bột của củ sen góp phần phát triển kinh tế tại xã Kiến Thụy, Hải Phòng”, từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2026, Trung tâm đã tổ chức các hoạt động hỗ trợ ứng dụng và chuyển giao quy trình kỹ thuật về nhân giống, sản xuất, thu hoạch và sơ chế sản phẩm từ cây sen. Mô hình tập trung vào việc ứng dụng, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trong lựa chọn giống, nhân giống, tổ chức trồng và chăm sóc sen lấy củ, đồng thời nghiên cứu, hoàn thiện quy trình sơ chế, tinh chế bột củ sen phục vụ chế biến sản phẩm.

Trong quá trình triển khai, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh giữ vai trò chủ trì về chuyên môn, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật, hướng dẫn, hỗ trợ công nghệ cho cơ sở tiếp nhận. HTX Nông nghiệp Vũ Đoàn phối hợp tổ chức thực hiện mô hình tại địa phương, bố trí diện tích sản xuất, chăm sóc cây trồng và theo dõi tình hình sinh trưởng, phát triển của sen. Sự phối hợp giữa đơn vị chuyên môn và hợp tác xã góp phần gắn kết hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ với điều kiện sản xuất thực tế.

Lựa chọn giống và hoàn thiện kỹ thuật nhân giống.

Giống sen và phương pháp nhân giống là những yếu tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh trưởng, phát triển củ, năng suất và chất lượng nguyên liệu đầu vào cho chế biến.

Tron khuôn khổ mô hình, các giống sen được sử dụng gồm là các giống sen cho năng suất củ cao là giống sen Oga Nhật Bản và Kanasumi Nhật Bản. Phương pháp nhân giống áp dụng cho vùng dự án là phương pháp tách thân. Phương pháp nhân giống này có ưu điểm tận dụng khả năng sinh sản sinh dưỡng của cây sen, góp phần duy trì đặc tính của giống và rút ngắn thời gian thiết lập ruộng trồng so với phương pháp gieo hạt. Thông qua kỹ thuật nhân giống, người sản xuất từng bước chủ động được nguồn giống, nâng cao chất lượng cây giống và tạo cơ sở phát triển các giống sen có triển vọng.

Với ưu điểm là giống sen lấy củ với năng suất từ 15 -20 tấn/ha, các giống sen này mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất.

Nhân giống sen Oga bằng phương pháp tách thân

Theo dõi mô hình, đánh giá năng suất và sản lượng củ sen.       

Theo kế hoạch, mô hình được triển khai trên diện tích 05 ha tại xã Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng, với quy mô 10.000 cây sen. Trong quá trình thực hiện, các nội dung kỹ thuật tập trung vào chuẩn bị đất, bố trí mật độ, quản lý nước, chăm sóc và theo dõi quá trình hình thành, phát triển củ.

Mô hình trồng sen tại xã Kiến Thụy, Thành phố Hải Phòng

Hoàn thiện quy trình sơ chế, tinh chế bột củ sen.

Song song với sản xuất nguyên liệu, sơ chế và tinh chế bột củ sen là nội dung quan trọng nhằm nâng cao giá trị sử dụng của sản phẩm sau thu hoạch. Nếu chỉ tiêu thụ củ sen tươi, sản phẩm có thể chịu tác động của thời gian bảo quản, điều kiện vận chuyển và biến động nhu cầu thị trường. Việc nghiên cứu chế biến thành bột củ sen có thể tạo thêm phương án bảo quản, sử dụng và phát triển sản phẩm, với điều kiện quy trình được kiểm soát phù hợp về chất lượng và an toàn thực phẩm.

Sơ đồ tinh chế củ sen lấy bột

Củ sen sau thu hoạch được lựa chọn, loại bỏ củ hư hỏng, làm sạch đất cát và tạp chất. Tiếp theo, củ được rửa sạch, bóc bỏ những phần không phù hợp và cắt hoặc nghiền nhỏ theo quy trình kỹ thuật. Nguyên liệu sau đó được xử lý để tách phần tinh bột, thông qua các công đoạn nghiền, hòa trộn với nước, lọc và tách bã. Phần dịch chứa tinh bột được để lắng hoặc xử lý bằng thiết bị tách phù hợp nhằm thu hồi tinh bột. Sau thu hồi, tinh bột được làm sạch theo yêu cầu công nghệ, tách nước và sấy đến độ ẩm phù hợp. Sản phẩm khô được nghiền, rây để đạt độ mịn cần thiết, sau đó kiểm tra chất lượng và đóng gói trong điều kiện bảo đảm vệ sinh Sản phẩm khô được nghiền, rây để đạt độ mịn cần thiết, sau đó kiểm tra chất lượng và đóng gói trong điều kiện bảo đảm vệ sinh.

Thu hoạch củ sen để sơ chế

Gắn chuyển giao công nghệ với phát triển vùng nguyên liệu

Thực tiễn triển khai mô hình tại xã Kiến Thụy cho thấy việc phát triển sen lấy củ cần được xem xét theo chuỗi liên kết từ giống, kỹ thuật canh tác đến thu hoạch, sơ chế và chế biến. Trong chuỗi này, công nghệ sản xuất đóng vai trò tạo nguồn nguyên liệu ổn định, còn công nghệ chế biến là khâu quan trọng để đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị sử dụng của củ sen.

Thông qua sự hỗ trợ công nghệ của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh với HTX Nông nghiệp Vũ Đoàn, các nội dung nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao kỹ thuật được triển khai gắn với điều kiện sản xuất tại địa phương. Những kết quả theo dõi về sinh trưởng, năng suất, chất lượng củ và khả năng thu hồi tinh bột sẽ giúp xác định mức độ phù hợp của quy trình, đồng thời cung cấp căn cứ cho việc hoàn thiện công nghệ.

Góp phần nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành hàng sen

Thông qua hoạt động hỗ trợ kỹ thuật, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh đã chuyển giao kỹ thuật nhân giống các giống sen mới; đồng thời hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và sơ chế các sản phẩm từ cây sen tại xã Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng.

Hoạt động không chỉ giúp người sản xuất tiếp cận và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào thực tiễn mà còn góp phần từng bước chuẩn hóa chuỗi kỹ thuật từ giống - sản xuất - thu hoạch - sơ chế, tạo nền tảng nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm sen, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường và hướng tới phát triển ngành hàng sen theo hướng hiệu quả, bền vững.

Các sản phẩm từ cây sen

ThS. Nguyễn Bá Sơn
Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hoa, Cây cảnh